Kuzda hovliga daraxtni qanday ekish kerak?

Uyingiz oldiga daraxt ekishni anchadan beri o‘ylab yurgan bo‘lsangiz, kuzda shu ishga kirishsa bo‘ladi. Xarajatni bo‘lishib, daraxtga birga qarashga tayyor qo‘shnilarni chaqiring. Birga hovlidan joy tanlang. Ko‘chatni esa joyi va sug‘orish masalasi hal bo‘lgach sotib olasiz.

Avval qo‘shnilar bilan kelishib oling

Uy kengashi, shirkat yoki boshqaruv tashkilotiga uchrashing. Uyga tegishli yer qayergacha ekanini ko‘rsatishlarini va daraxt ekishni kim bilan kelishish kerakligini so‘rang. Ko‘p kvartirali uylarni boshqarish haqidagi qonunda uyga tutash yer mulkdorlarga doimiy foydalanish uchun berilishi, uni obodonlashtirishga ham ular mas’ul ekani belgilangan.

Agar tanlagan joyingiz uy hududidan tashqarida bo‘lsa, mahalla yoki tuman obodonlashtirish xizmatidan boshlang. Ular bu yerga kim mas’ulligini aniqlashga yordam beradi. Yo‘l yoki kanal bo‘yidagi bo‘sh joyga ham kelishmasdan ko‘chat ekib bo‘lmaydi.

Ekmoqchi bo‘lgan joyingizni hovli suratida belgilab, qo‘shnilarga ko‘rsating. Daraxt derazalarni to‘sib qolmaydimi, yo‘lakka xalaqit bermaydimi? Ko‘chatni kim oladi, suvni qayerdan olasiz? Agar umumiy mablag‘ sarflansa, qarorni qanday rasmiylashtirishni boshqaruv tashkilotidan aniqlashtiring.

Yer ostini ham, tevarakni ham tekshiring

Ish boshlashdan oldin boshqaruv tashkilotidan quvur va kabellar chizmasini so‘rang. Tanlagan joyingizni uy tarmoqlariga xizmat ko‘rsatuvchi mutaxassisga ko‘rsating. Faqat quduq qopqoqlariga yoki maysazorga qarab, yer ostida nima borligini bilib bo‘lmaydi. Tarmoqlar qayerdan o‘tishi aniqlanmaguncha kovlamang.

Tepaga va atrofga ham qarang: simlar, balkonlar, yo‘lak yoki avtoturargoh bormi? Uyga kirish yo‘li, yong‘in mashinasi o‘tadigan joy va quduqlarga boradigan yo‘l ochiq qolsin. Daraxt o‘n yildan keyin ham, shoxlari va ildizlari yoyilganda, shu joyga sig‘ishi kerak.

Ko‘chatxonada hovlingiz haqida aytib bering

Tanlagan joyingizning suratlarini olib boring. Quyosh qancha tushishi, tuproq qandayligi va qanchalik tez-tez sug‘ora olishingizni tushuntiring. O‘rmon xo‘jaligi agentligi ham iqlim, tuproq va suv ta’minotini hisobga olishni tavsiya qiladi. Shu sharoitga mos daraxt so‘rang. Katta bo‘lganda bo‘yi va shox-shabbasi qanchaga yetishini aniqlashtiring.

Daraxtning turi va navi nomini yozib oling: bir xil nom bilan sotiladigan ko‘chatlar ham katta bo‘lganda ancha farq qilishi mumkin. Uy, yo‘lak va boshqa daraxtlardan qancha masofa qoldirish tanlangan turga hamda quvur va kabellar joylashuviga bog‘liq.

Ko‘chatni sotuvchi bilan birga ko‘zdan kechiring. Po‘stlog‘i jiddiy shikastlanmagan, ildizlari tirik va qurib qolmagan bo‘lsin. Ildizlar idish ichida zich halqa bo‘lib o‘ralgan, sim tanaga botgan bo‘lsa yoki sotuvchi o‘simlikning holatini tushuntirib bera olmasa, boshqa ko‘chatni ko‘ring.

Mevali daraxt ham ekishingiz mumkin. Faqat hosilni kim terishi, to‘kilgan mevalarni kim yig‘ishtirishini kelishib oling. Ayniqsa, yonida yo‘lak yoki mashinalar turadigan joy bo‘lsa.

Havo salqinlashishini kuting

Barg to‘kadigan daraxtlarning ochiq ildizli ko‘chatlarini barglari to‘kilib, tinim davriga kirganda ekish qulay. Yer muzlamagan, tuproq esa suvga bo‘kib ketmagan bo‘lsin. Idishda o‘stirilgan ko‘chatlarni ekish muddati kengroq, lekin ularni ham jazirama chekingach ekish osonroq. Tanlagan daraxtingiz uchun mahalliy ko‘chatxonadan muddatni aniqlashtiring.

Ko‘chatni ekadigan kuningizga yaqinroq sotib oling. Ish kechiksa, uni soyaga qo‘yib, ildizlari qurib qolmasligini kuzating. Ochiq ildizlarni nam mato bilan yoping: ular quyosh va shamolda tez quriydi.

Ko‘chatni ekamiz

Suv, belkurak va mulcha tayyorlang. Mulcha — tuproq ustiga solinadigan yog‘och payrahasi yoki maydalangan daraxt po‘stlog‘i kabi material. Hammasi tayyor bo‘lsa, boshlaymiz.

1. Idishdagi ko‘chatni sug‘oring. Keyin ko‘chatni idishidan ehtiyotlab oling. Ildiz atrofidagi tuproq boshqa material bilan o‘ralgan bo‘lsa, ekishdan oldin o‘ramning qaysi qismlarini olib tashlash kerakligini ko‘chatxonadan so‘rang.
2. Tana ildizga tutashgan joyni toping. Tana pastga qarab kengayib, undan birinchi yirik ildizlar chiqadi. Ba’zan idishdagi ortiqcha tuproq shu joyni yopib turadi — uni ehtiyotlab olib tashlang.
3. Keng chuqur qazing. Ildizlarga joy yetarli bo‘lsin. Chuqurligini shunday olingki, ekilgach, birinchi ildizlar boshlanadigan joy atrofdagi yer bilan bir sathda qolsin. Tanani tuproqqa ko‘mib yubormang.
4. Ko‘chatni tik tutib, chuqurni to‘ldiring. Qazib olingan tuproqning o‘zidan foydalaning. Chuqurga go‘ng yoki kuchli o‘g‘it solish shart emas. Tuproqni qo‘lingiz bilan yengil bosing.
5. Suvni asta quying. Suv ildizlargacha yetib borsin. Ko‘chat cho‘kib ketmaganini tekshiring. Ildizlar boshlanadigan joy tuproq ostida qolsa, ko‘chatning balandligini hoziroq to‘g‘rilang.
6. Tuproq ustiga mulcha yoying. Qalinligi taxminan 5–7 sm bo‘lsin. Tana atrofida taxminan 10 sm ochiq joy qoldiring: mulcha po‘stloqqa tegib turmasin.

Bu usullar Britaniya Qirollik bog‘dorchilik jamiyati qo‘llanmasida batafsil tushuntirilgan. Aynan siz tanlagan daraxtning xususiyatlarini esa uni olayotgan ko‘chatxonada so‘rab oling.

Ko‘chat qimirlayotgan bo‘lsa, tayanch qo‘ying

Shamoldan pana joydagi kichik, mustahkam ko‘chatga tayanch kerak bo‘lmasligi mumkin. Shamolda ildiz atrofidagi tuproq ham ko‘tarilib-qimirlayotgan bo‘lsa, ko‘chatni mahkamlang. Qoziqlarni ildizlarga tegmaydigan joyga qoqib, tanani keng, yumshoq bog‘ich bilan bog‘lang. Bir oz qimirlay oladigan joy qolsin.

Bog‘ichlar po‘stloqqa botmayotganini muntazam tekshiring, ayniqsa tana yo‘g‘onlashgani sayin. Daraxt ildiz otib, o‘zi mustahkam tura olgach, tayanchlarni olib tashlang. Tanani sim bilan bog‘lamang.

Yonida mashinalar turadigan bo‘lsa, ko‘chat atrofini past to‘siq bilan belgilab qo‘ying. To‘siq daraxtga tegmasin va sug‘orishga xalaqit bermasin. Hovlida o‘t o‘radigan odamni ham ogohlantiring: trimmer yosh po‘stloqni oson shikastlaydi.

Yozgacha sug‘orish jadvalini tuzing

Toshkent jaziramasida yosh daraxtni muntazam kuzatib turish kerak. Bahorda qo‘shnilar bilan kelishuvni yana bir eslab oling: kim qaysi kuni sug‘oradi, kelolmasa, kimga aytadi? Ism, kun va telefon raqamlarini yozib qo‘ying. Daraxt tutib ketguncha keyingi mavsumlarda ham parvarishni bo‘lishishga to‘g‘ri keladi.

Namlikni ildiz atrofidagi tuproqning ichidan tekshiring. Usti quruq bo‘lsa ham, pastda suv yetarli bo‘lishi mumkin. Sekin sug‘oring, suv singishiga vaqt bering. Qancha suv kerakligi va necha kunda sug‘orish ob-havo, tuproq va daraxtning kattaligiga bog‘liq.

Agar suv ko‘chat tagida uzoq turib qolsa, yana quyishdan oldin nega singmayotganini aniqlang. Kuchli shamoldan keyin ko‘chat bo‘shashib qolmaganini tekshiring. Bog‘ichlar va po‘stloqqa ham qarang, shamol uchirgan yoki tanaga surib qo‘yilgan mulchani joyiga yoying.